инвесторлардың бағалы қағаздар рыногындағы құқықтары мен заңды мүдделерiн қорғау бөлiгiнде талап етiлетiн ақпараттар тiзбесiнiң құрамына эмитент ашып көрсететiн ипотекалық бағалы қағаздарды қамтамасыз ету мәлiметтерiн қосу арқылы заңнамалық кесiмдерге өзгерістер енгізу Республика Үкіметіне «Салық және бюджетке төленетiн мiндеттi төлемдер туралы» Қазақстан Республикасының Заңына ипотекалық облигациялармен жүргiзiлетiн операцияларға жеңiлдiк жасау бөлiгіне өзгерістер енгізу туралы ұсыныстар беру.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қазақстан Республикасындағы макроэкономикалық жағдай, халыққа ендi жекеленген коммерциялық банктердiң немесе аймақтардың бастамасы ретiнде емес ұзақ мерзiмдi тұрғын үй несиесін берудi дамытудың маңыздылығын арттыра түседi.
Құрылысқа арналған ақша жинағы мен ипотекалық несие беру әлемдiк тәжiрибеде тұрғын үй саласына жеке инвестицияларды тартудың ең сыннан өткен және сенiмдi тәсiлдерiнiң бiрi. Халықтың тұрғын үй жағдайларын жақсартудағы, коммерциялық банктер мен басқа да кредиторлардың тиiмдi де пайдалы жұмыс жүргiзудегi және, әрине, мемлекеттiң жалпы экономикалық өсудегi мүдделерiн өзара келiстiруге нақ солар мүмкiндiк жасайды.
Осы тұжырымдаманың мақсаттарына мынадай ұғымдар
пайдаланылады:
ипотекалық - кредиторға кепiлге салынған мүлiк сомасында
несие беру борышкерге қойылатын талаптарын басым
қанағаттандыру құқығын беретiн банктен займ алу
кезiнде жылжымайтын мүлiкке салынатын кепiл;
ипотекалық - банктер жылжымайтын мүлiкке кепiлхатпен беретiн
несие ұзақ мерзiмдi несие бұған меншiк құқығы, мүлiктiң
өзi заемшының пайдалануында болса да, несие беру
кезiнде кредиторға ауысады;
ұзақ мерзiмдi - банктiң жеке тұлғаға дайын үйдi (пәтердi, тұрғын
ипотекалық үйдi) сатып алуға 3 жыл және одан да көп мерзiмге
несие заемшының мiндетi ретiнде сатып алатын үйi
салынатын кепiлге беретiн несиесi;
заемшылар - Қазақстан Республикасының несие шарттары
жасалатын жеке тұлға-резиденттерi, оның шарттары
бойынша алынған несие ресурстары жеке тұлғаның
несиелiк шарттар жөнiндегі мiндеттемелерiн тиiсiнше
орындауын қамтамасыз ету ретiнде кепiлге берiлетiн
үйдi сатып алу үшiн пайдаланылады;
қосалқы заемшы - несие шарты бойынша берiлетiн ипотекалық несие
бойынша заемшының мiндеттемелерiн орындауға
ортақ жауап берушi ретiнде iс-қимыл жасайтын
заемшы отбасының мүшесi (жұбайы, ата-аналары,
кәмелет жасындағы балалары);
кепiл берушi - несие шарты бойынша үй сатып алу мақсатында
алынған мiндеттемелерiн қамтамасыз ету үшiн ипотека
туралы шарт бойынша тұрғын жайды кепiлге берушi
жеке тұлға;
кредитор - жеке тұлғаға үй сатып алу мақсатына несие беретiн
банк;
кепiл ұстаушы - тұрғын үй ипотекасы туралы шартқа орай заемшы
несие туралы шарт бойынша мiндеттемелерiн
орындамаған жағдайда кепiлге салынған жайдың
құнынан кепiл берушiнiң басқа кредиторлардың
алдында басымырақ қанағаттандыру құқығын
иеленетін банк;
тұрғын жай(үй) - азаматтардың тұруына арналған, белгiленген тәртіпте
тұруға жарамды деп танылған, елдi мекеннің
жағдайына орайлас қолайлы, санитарлық және
техникалық нормаларға жауап беретiн және
инвентаризация есеп жүргiзу органдарында тұратын
үй ретінде тіркелген тұрғын үй;
үйді сатушы - жеке үйiн немесе басқа жеке тұлға мен заңды тұлғаға
тиесiлi үйдi олардың тапсыруы бойынша сататын жеке
тұлға және заңды тұлға;
сақтандыру ұйымы - Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкiнің
лицензиясы негiзiнде мүлiктiк сақтандыруды,
заемшының өмiрi мен еңбекке қабiлеттiлiгiн
сақтандыруды және ипотекалық рынокқа
қатысушылардың азаматтық-құқықтық
жауапкершілігiн сақтандыруды жүзеге асыратын заңды
тұлға
заем - банктердiң iшкi ережелерiне сәйкес заемшылар
алушылардың кандидатураларын (біліктілігiн), iрiктеуге, олардың
андеррайтингі төлем қабiлеттiлiгiн және несие қабiлеттiлiгiн
айқындауға бағытталған iс-шаралар кешенi;
қайталама - берiлген ипотекалық несиелер бойынша талап ету
ипотекалық құқығы, соның iшiнде ипотекалық несиелердiң
рынок пулдары түріндегі құқық сатып алынатын және
сатылатын рынок (ипотекалық несиелер берiлетiн
рынокқа қарағанда өзгеше);
кепілхат - кепiлхат оның заңды иесiнiң мынандай құқықтарын:
осы мiндеттеменiң болуының басқа дәлелдемелер
ұсынылмайтын, ипотека туралы шартта көрсетiлген
ипотекалық мүлiкпен қамтамасыз етiлген ақша
мiндеттемесi бойынша құқығын; ипотека туралы
шартта көрсетiлген ипотекалық мүлiкке кепiл құқығын
куәландыратын бағалы қағаздар болып табылады;
кепiлхат кепiлі - кепiлхат оны басқа тұлғаға беру арқылы несие
шарты немесе өзге де мiндеттеме бойынша осы тұлға
мен бастапқыда кепiлхатта аталған кепiл ұстаушының
не оның заңды иесiнiң арасында туындаған
мiндеттемелердi қамтамасыз ету үшiн салынуы
мүмкiн;
кепiлге салынған - кепiл ұстаушы ипотекалық шартты орындамағандықтан
мүліктен немесе тиiсiнше орындамағандықтан туындаған
айыппұл өндіріп талаптарды осы мүлiктiң есебiнен ипотека туралы
алу шарт бойынша кепiлге салынған мүлiктен айыппұл
өндiрiп алуға құқылы;
кепiлхат пулы - бiртектес сипаты бар кепiлхаттар тобы (әдетте,
кепiлге салынған жылжымайтын мүлiктiң белгiлі бiр
түрi, бiрдей мерзiмдер мен пайыздық ставкалар).
Инвесторлар қайталама рынокта осындай пулдарға
қатысуды немесе олар қамтамасыз еткен бағалы
қағаздарды сатып алады;
бастапқы - ипотекалық несиелер беру мен ипотекалық бағалы
ипотекалық қағаздарды шығару жөніндегі операциялардың шартты
рынок белгiлерi;
несиелiк өнiм - ипотекалық несиелiк мәмiлелердiң белгiленген
шарттары мен өлшемдерi;
ипотекалық - таза пайда алу мақсатымен ипотекалық бағалы
инвесторлар қағаздарды сатып алушы заңды және жеке
тұлғалар. Ипотекалық инвесторлар бағалы қағаздарды
тiкелей ипотекалық кредиторлардан немесе ипотека
агенттiгiнен сатып алады. Мысалы, институционалдық
инвесторлар - зейнетақы қорлары, сақтандыру
компаниялары және т. б.;
ипотекалық - жылжымайтын мүлiктiң қамтамасыз етiлуiмен
облигация шығарылатын және тұрақты пайыз әкелетін ұзақ
мерзiмдi бағалы қағаздар;
қайта - бiр мезгiлде жаңа ипотекалық несие алу есебiнен бiр
қаржыландыру немесе одан да көп ипотекалық несие бойынша
берешектердi өтеу;
кепiлге салынған - ипотека шарты бойынша кепiл ұстаушының
мүлiктi иелiктен келісімiмен ғана кепiл берушi басқа тұлғаға сату,
айыру сыйға беру, айырбастау, оны шаруашылық
серiктестiгiнiң немесе қоғамның мүлкiне салым
немесе жарнапұл жарнасы ретiнде өндiрiстік
кооперативтiң мүлкiне енгізу арқылы не өзге де
тәсiлмен, егер ипотека туралы шарт бойынша өзгеше
көзделмесе, кепiлге салынған мүлiктi иелiктен айыра
алады. Кепiлхат берiлген жағдайда, егер кепiл
берушiнiң бұған құқығы кепiлхатта көзделсе, сонда
көрсетiлген шарттар сақталына отырып, кепiлге
салынған мүлiктi иелiктен айыруға рұқсат етiледi.
Ипотека туралы шарт бойынша кепiлге салынған
мүлiктi сатып алған тұлға оны иелiктен айыру
нәтижесiнде немесе әмбебап құқық мұрагерi
тәртібімен, соның iшiнде заңды тұлғаның қайта
ұйымдастырылуы нәтижесiнде немесе мұрагерлiк
тәртібімен кепiл берушiнiң орнын алады және оның
ипотека туралы шарт бойынша барлық
мiндеттемелерiн, оған қоса бастапқы кепiл берушiнiң
тиiсiнше орындамаған мiндеттемелерiн өз мойнына
алады;
ипотека - жеке және заңды тұлғаларға ипотекалық несие
нысанасын берiлген жағдайда ипотека нысанасының құны туралы
бағалау дау туындаған кезде бағалау жүргiзу мiндетті болып
табылады;
ипотекалық - несиелiк ипотекалық институттары мен
несие беру инфрақұрылым элементтерiнiң, сондай-ақ
жүйесi жылжымайтын мүлiк кепілімен несие берудi жүзеге
асыруды қамтамасыз ететiн олардың арасындағы
қатынастардың жиынтығы.
